LS. TTV. Lê Nết thảo luận tại Hội thảo quốc gia “Luật Xây dựng năm 2025 - Những điểm cần lưu ý trong hợp đồng xây dựng và quản trị rủi ro pháp lý”

Thảo luận tại Hội thảo quốc gia “Luật Xây dựng (sửa đổi) năm 2025 - Những điểm cần lưu ý trong hợp đồng xây dựng và quản trị rủi ro pháp lý”, sáng 09/01, TS.LS Lê Nết, thành viên Công ty Luật LNT & Partners, Phó Chủ tịch SCLVN, Trọng tài viên VIAC  cho biết, điểm thay đổi quan trọng của Luật Xây dựng 2025 là cách tiếp cận quản lý chi phí theo vòng đời dự án, thay vì chỉ kiểm soát ở một vài thời điểm như trước. Luật xác định rõ trách nhiệm của chủ đầu tư trong việc quản lý chi phí từ giai đoạn chuẩn bị đầu tư, thực hiện dự án đến khi kết thúc, phù hợp với nguyên tắc quản lý chi phí tại Điều 73.

Theo TS.LS Lê Nết, cách tiếp cận này có sự tương đồng với FIDIC 2017, nơi chi phí hợp đồng không được coi là con số “cố định”, mà có thể điều chỉnh khi dự án phát sinh thay đổi về thiết kế, khối lượng, điều kiện thi công hoặc yếu tố khách quan.

Luật Xây dựng 2025 cũng thừa nhận các yếu tố phát sinh này thông qua việc cho phép bố trí chi phí dự phòng trong tổng mức đầu tư và cơ chế điều chỉnh khi có biến động giá, thay đổi chính sách hoặc điều kiện bất khả kháng.

Dự án hạ tầng giao thông quy mô lớn với nhiều hạng mục thi công phức tạp, tiềm ẩn phát sinh chi phí và thay đổi hợp đồng. Ảnh minh họa, nguồn: ITN.

Bên cạnh đó, Luật Xây dựng 2025 đã luật hóa tương đối đầy đủ các công cụ quản lý chi phí như: sơ bộ tổng mức đầu tư, tổng mức đầu tư, dự toán xây dựng, giá hợp đồng, thanh toán và quyết toán. Đây là nền tảng quan trọng để các bên trong hợp đồng xây dựng có cơ sở pháp lý xử lý phát sinh và thay đổi, thay vì chỉ dựa vào thỏa thuận linh hoạt như trước.

Tuy nhiên, TS.LS Lê Nết cho rằng, sự tương thích giữa Luật Xây dựng 2025 và FIDIC 2017 mới dừng ở mức định hướng, trong khi khoảng trống lớn nhất lại nằm ở khâu thực thi.

Khác với FIDIC 2017, nơi cơ chế quản lý thay đổi (variation) được thiết kế chi tiết và vận hành thường xuyên trong quá trình thực hiện hợp đồng, pháp luật Việt Nam mới chỉ đưa ra khung nguyên tắc, còn việc tổ chức thực hiện phụ thuộc nhiều vào năng lực của chủ đầu tư và nội dung hợp đồng cụ thể.

TS.LS Lê Nết nhận định, thực tế cho thấy, nhiều dự án vẫn chưa quản lý tốt thay đổi về khối lượng, giá và điều kiện thi công. Chi phí dự phòng được lập nhưng thiếu cơ sở phân tích. Việc điều chỉnh dự toán hoặc giá hợp đồng thường chậm, thiếu hồ sơ kỹ thuật - pháp lý đầy đủ. Khi đó, dù thay đổi là có thật và hợp lý về mặt thực tiễn, các bên vẫn khó thống nhất trong thanh toán, quyết toán.

Theo TS.LS Lê Nết, nếu không làm tốt quản trị thay đổi, rủi ro tranh chấp sẽ phát sinh ngay tại ranh giới giữa phát sinh hợp lý và chi phí được chấp nhận thanh toán.

Trong bối cảnh Luật Xây dựng 2025 mở rộng quyền tự chủ nhưng đồng thời tăng trách nhiệm giải trình, các tranh chấp về vượt chi phí, điều chỉnh giá hợp đồng hay phân bổ rủi ro rất dễ phát sinh nếu chủ đầu tư và nhà thầu không có năng lực quản lý thay đổi tương xứng với khuôn khổ pháp lý mới.

Theo Tạp chí Xây đựng đăng ngày 13/01/2025