Ngày 15/12/2025, Đại hội đồng Liên Hợp Quốc đã thông qua Công ước của Liên Hợp Quốc về Chứng từ hàng hóa có thể chuyển nhượng (United Nations Convention on Negotiable Cargo Documents – NCD, còn gọi là Công ước Accra). Đây được xem là một dấu mốc quan trọng trong tiến trình hiện đại hóa pháp luật thương mại quốc tế, trong bối cảnh chuỗi cung ứng toàn cầu đang chuyển dịch mạnh sang mô hình đa phương thức, số hóa và tích hợp tài chính.
Khác với nhiều công ước quốc tế trước đây, Công ước NCD không áp đặt một chế độ pháp lý mới mang tính thay thế, cũng không buộc các quốc gia phải điều chỉnh ngay các thực tiễn thương mại hiện hành. Thay vào đó, Công ước tập trung xử lý một “điểm nghẽn” pháp lý tồn tại lâu nay: địa vị pháp lý của chứng từ hàng hóa có thể chuyển nhượng, đặc biệt trong vận tải đa phương thức và dưới dạng điện tử.
Cách tiếp cận thận trọng, trung lập và dựa trên thực tiễn này khiến Công ước NCD đặc biệt phù hợp với các nền kinh tế đang hội nhập sâu vào thương mại toàn cầu như Việt Nam.
Theo quy định, Công ước sẽ có hiệu lực khi có ít nhất mười quốc gia phê chuẩn; lễ mở ký dự kiến diễn ra tại Accra (Ghana) vào nửa cuối năm 2026. Việc Việt Nam tham gia sớm không chỉ mang ý nghĩa pháp lý, mà còn thể hiện cam kết chủ động trong cải cách thể chế và hội nhập thương mại quốc tế.
SÁU GIÁ TRỊ CỐT LÕI CỦA CÔNG ƯỚC NCD VÀ Ý NGHĨA ĐỐI VỚI VIỆT NAM
1. Mở rộng tính chuyển nhượng ra ngoài vận tải biển
Trong nhiều thập kỷ, pháp luật và thông lệ quốc tế chủ yếu thừa nhận tính chuyển nhượng của vận đơn đường biển. Tuy nhiên, thương mại hiện đại ngày càng dựa vào vận tải đa phương thức, kết hợp đường biển, đường bộ, đường sắt và đường thủy nội địa.
Công ước NCD lần đầu tiên thiết lập sự thừa nhận thống nhất về mặt pháp lý đối với tính chuyển nhượng của chứng từ hàng hóa trên mọi phương thức vận tải, qua đó đưa pháp luật tiệm cận với thực tiễn chuỗi cung ứng hiện đại. Điều này có ý nghĩa đặc biệt đối với Việt Nam – quốc gia đang phát triển mạnh các hành lang logistics, kết nối cảng biển với khu công nghiệp và các tuyến vận tải xuyên biên giới trong ASEAN.
2. Thừa nhận chính thức chứng từ hàng hóa điện tử có thể chuyển nhượng
Việt Nam đang thúc đẩy mạnh mẽ chuyển đổi số trong hải quan, logistics và tài chính – ngân hàng. Tuy nhiên, việc sử dụng chứng từ điện tử có thể chuyển nhượng trong giao dịch xuyên biên giới vẫn gặp rào cản do thiếu cơ sở pháp lý rõ ràng.
Công ước NCD giải quyết trực diện vấn đề này bằng cách bảo đảm sự tương đương pháp lý giữa chứng từ giấy và chứng từ điện tử, nhưng không buộc quốc gia hay doanh nghiệp phải số hóa ngay lập tức. Cách tiếp cận này tạo ra một “không gian pháp lý an toàn”, cho phép thị trường triển khai các giải pháp số hóa theo mức độ sẵn sàng.
3. Trung lập về công nghệ – bảo đảm linh hoạt chính sách
Công ước NCD không áp đặt nền tảng, công nghệ hay nhà cung cấp cụ thể, mà chỉ quy định kết quả pháp lý cần đạt được. Tính trung lập về công nghệ này cho phép mỗi quốc gia lựa chọn giải pháp phù hợp với điều kiện trong nước, đồng thời vẫn bảo đảm khả năng tương thích với hệ thống thương mại và pháp luật quốc tế.
4. Áp dụng trên cơ sở tự nguyện, do thương mại quyết định
Một điểm nổi bật của Công ước NCD là không mang tính bắt buộc. Công ước chỉ được áp dụng khi các bên có thỏa thuận, thường thông qua một ghi chú đơn giản trên chứng từ. Điều này cho phép Công ước cùng tồn tại với các thực tiễn chứng từ hiện hành, không gây xáo trộn hay gián đoạn hoạt động thương mại.
Đối với Việt Nam, đây là yếu tố then chốt giúp tránh “cú sốc pháp lý”, đồng thời mở rộng thêm lựa chọn cho doanh nghiệp khi tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu.
5. Tạo thuận lợi pháp lý cho hoạt động tài trợ thương mại
Một trong những rào cản lớn đối với doanh nghiệp xuất nhập khẩu, đặc biệt là doanh nghiệp vừa và nhỏ, là khả năng tiếp cận các giải pháp tài trợ thương mại. Rào cản này không chỉ đến từ năng lực tài chính, mà còn từ rủi ro pháp lý liên quan đến chứng từ.
Công ước NCD không điều chỉnh trực tiếp hoạt động tín dụng hay tài trợ của ngân hàng, nhưng thông qua việc thiết lập một khuôn khổ pháp lý rõ ràng về quyền sở hữu, quyền kiểm soát và khả năng thực thi đối với hàng hóa đang trong quá trình vận chuyển, Công ước tạo nền tảng pháp lý an toàn để các chứng từ có thể chuyển nhượng được sử dụng trong các nghiệp vụ tài trợ thương mại.
Qua đó, rủi ro pháp lý của các tổ chức tài chính được giảm thiểu, góp phần hỗ trợ mục tiêu mở rộng tín dụng thương mại, thúc đẩy xuất khẩu và nâng cao năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp Việt Nam.
6. Không thay thế các khuôn khổ pháp lý hiện hành
Công ước NCD không can thiệp vào các chế độ trách nhiệm vận tải hiện có, không làm mất hiệu lực các quy định bắt buộc của pháp luật quốc gia, và không thay thế các công ước vận tải đang được áp dụng. Công ước chỉ đóng vai trò bổ trợ, lấp đầy khoảng trống pháp lý liên quan đến chứng từ hàng hóa có thể chuyển nhượng.
Đây là một bảo đảm quan trọng đối với cơ quan lập pháp và quản lý nhà nước, khi việc tham gia Công ước không làm suy giảm chủ quyền pháp lý hay phá vỡ hệ thống pháp luật hiện hành.
NHỮNG NỘI DUNG PHÁP LÝ CỐT LÕI - RÕ RÀNG, CÂN BẰNG VÀ AN TOÀN
Công ước NCD xác lập nguyên tắc cơ bản: chỉ người nắm giữ NCD mới có quyền thực hiện các quyền được ghi nhận trong chứng từ, và các quyền này được chuyển giao cùng với việc chuyển giao chứng từ. Việc phát hành và chuyển giao NCD có hiệu lực tương đương với việc giao hàng hóa thực tế về mặt xác lập quyền đối với hàng hóa.
Đồng thời, Công ước:
Đáng chú ý, việc phát hành NCD chỉ được thực hiện khi có thỏa thuận giữa các bên liên quan, bảo đảm nguyên tắc tự do hợp đồng và hạn chế nguy cơ lạm dụng.
KÝ KẾT CÔNG ƯỚC NCD - MỘT LỰA CHỌN CHIẾN LƯỢC
Trong bối cảnh Việt Nam đang hướng tới mục tiêu trở thành trung tâm logistics và thương mại quan trọng của khu vực, việc sớm ký kết và phê chuẩn Công ước NCD là một bước đi chiến lược. Đặc biệt, Công ước không buộc Việt Nam phải thay đổi ngay, không áp đặt mà mở đường, không thay thế mà củng cố. Việc tham gia sớm sẽ giúp Việt Nam:
Trong một thế giới nơi mà thương mại vận hành và thay đổi nhanh hơn luật pháp, Công ước NCD là một trong số hiếm hoi những công cụ pháp lý được thiết kế để đi cùng thực tiễn và không bị thực tiễn “bỏ lại phía sau”. Do đó, Việt Nam không nên đứng ngoài cơ hội này.
LS. Ngô Khắc Lễ – Phó Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp Dịch vụ Logistics Việt Nam (VLA), Trọng tài viên VIAC, Hoà giải viên VMC
.png)
.png "Trường đại học ngoại thương"){kind=logo}
